کارآفرین تک نفره ، پدیده نوظهور بازار کار

تهدیدها و فرصت ها

تهیه و تنظیم : الهام سهامی ، دکتری مدیریت ، محقق و مشاور حوزه نوآوری و کسب  و کار 

مقدمه :

توسعه اقتصاد دیجیتال و گسترش دسترسی آسان به ابزارهای دیجیتال و بازار جهانی ، تمایل به آزادی شغلی و اشتغال در بازه های زمانی منعطف ، تصویر بازار کار را دستخوش تغییرات گسترده ای نموده است . افزایش سهم نسل Z و Y در بازار کار یکی از دلایل این تغییرات است.این نسل  به ارزش‌هایی مثل آزادی، تنوع، یادگیری مستمر اهمیت می د‌هند و حاضر نیستند سال‌ها برای ارتقا در یک ساختار سلسله‌مراتبی منتظر بمانند. این تغییرات منجر به ظهور مفاهیم جدیدی چون فریلنسری ( آزادکاری) و سولوپرنری (کارآفرین تک نفره) در ادبیات کارآفرینی و اقتصاد، گردیده است . پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، بیش از ۶۰٪ از مشاغل نوپا در جهان به‌صورت سولوپرنری یا فریلنسری ،تاسیس گردند.

به همین دلیل، با توجه به تغییرات گسترده ای که ظهور و فراگیری این پدیده های جدید، در بازار کار خواهد داشت ، در این نوشتار قصد داریم به تعریف مفهوم جدید سولوپرنری یا کارآفرین تک نفره بپردازیم.

سولوپرنر کیست؟

سولوپرنر (Solopreneur) ترکیبی است از دو واژه‌ی Solo (به‌معنای تنها) و Entrepreneur (کارآفرین)  و سولوپرنر یاکارآفرین تک‌نفره به کسی گفته می‌شود که به‌تنهایی و بدون شریک تجاری، کارمند ثابت یا تیم اجرایی یک کسب‌وکار را راه‌اندازی و اداره می‌کند.

سولوپرنرها برخلاف تیم های استارتاپی ، کسب  وکار خود را با بودجه شخصی و نه جذب سرمایه و سرمایه گذار، راه اندازی می کنند و برخلاف تیم های استارتاپی ، مبنای تصمیمات و فعالیت ها فرد می باشد نه جمع .کسب و کار این گروه از کارآفرینان ، طبعا کسب و کاری کوچک با تصمیم گیری هایی سریع و انعطاف پذیر است.

یک سولوپرنر ، در کسب و کاری که راه اندازی کرده است، همه کاره است.  به عبارتی از ایده‌پردازی تا بازاریابی، فروش، خدمات مشتری، مدیریت مالی و تولید محتوا را خودش به تنهایی انجام می‌دهد. هر چند ممکن است ، این افراد در انجام برخی امور، از فریلنسرها یا پیمانکاران پروژه‌ای کمک بگیرند، اما تیم رسمی ندارند. برای یک سولوپرنر ،  اولویت اصلی تمرکز بر سبک زندگی ، استقلال زمانی و مکانی، درآمد پایدار، و رضایت شخصی است، نه لزوماً رشد سریع یا جذب سرمایه برای توسعه کسب و کار خود.

با تعرف ویژگی های سولوپرنری ممکن است این مفهوم با فریلنسری یا آزادکاری ، اشتباه گرفته شود اما باید در نظر داشت ، مفهوم سولوپرنری یا فریلنسری علی رغم  هم پوشانی و نزدیکی در برخی ویژگی ها ، در چند جنبه کلیدی تفاوت هایی دارند .

یک کارآفرین تک نفره در واقع یک ساختار کسب و کار و با برند و هویت تجاری مشخص و رویکردی بلند مدت،  ایجاد کرده است. در حالیکه فریلنسر ها ، بدون نام وبرند و ساختار کسب و کار ، خدماتی را به مشتریان به صورت پروژه ای یا ساعتی ارائه می دهند.

سهم سولوپرنرها از بازار کار :

آمارها حاکی از آن است که سولوپرنری یک روند جهانی در حال رشد است، به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا که الگوهای کاری تغییر کردند. طبق داده‌های اداره آمار ایالات متحده آمریکا تا سال 2023، بیش از ۴۲ میلیون کسب ‌وکار کوچک و بسیار کوچک  در آمریکا وجود دارد. از این تعداد، حدود ۲۸ میلیون کسب‌وکار بدون کارمند  هستند و اکثر این کسب‌وکارها را سولوپرنرها اداره می‌کنند.یعنی تقریباً ۱ نفر از هر ۵ شاغل در آمریکا، به‌شکل سولوپرنر یا فریلنسر فعالیت دارد.

در سطح جهانی ، برآورد می‌شود که بیش از ۵۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به‌طور مستقل، بدون کارمند و با برند شخصی یا کوچک فعالیت دارند (منظور: سولوپرنرها، فریلنسرهای پیشرفته، تولیدکنندگان محتوا و کسب‌وکارهای تک‌نفره).این عدد در حال رشد سالانه بین ۷ تا ۱۰ درصد است، به‌ویژه در کشورهای هند ، اندونزی ، برزیل و اتحادیه اروپا مشاهده می شود.

بررسی های نشان می دهد ، دسترسی آسان به ابزار های دیجیتال ، هزینه های پایین راه اندازی کسب و کار تک نفره ، پذیرش دورکاری ،  افزایش اعتماد به مهارت های فردی و افزایش بسترهای کسب درآمد بدون نیاز به استخدام شدن (مثل یوتیوب و ...) ، حضور نسل z در بازار کار و تمایل به کار کردن در بازه های زمانی منعطف ، همگی عواملی هستند که ، روند روبه رشد حضور کارآفرینان تک نفره در بازار کار را تقویت خواهد کرد.

سولوپرنری و چالش تامین نیروی انسانی :

روند رو‌به‌رشد سولوپرنری و فریلنسری به‌طور جدی می‌تواند بازار کار سنتی و تأمین نیروی انسانی را برای شرکت‌های بزرگ با چالش مواجه کند. کاهش علاقه نسل جدید به مدل سنتی کارمندی به دلایل مختلفی رخ داده است. افراد با مهارت‌های بالا (مثلاً برنامه‌نویسان، طراحان، مشاوران، تولیدکنندگان محتوا) به‌جای استخدام، به‌دنبال آزادی زمانی و مکانی هستند و افزایش توقع و قدرت چانه‌زنی نیروی کار موجب شده که شرکت ها برای جذب نیروهای متخصص با چالش مواجه گردند.در نتیجه این پیامد ها و کمبود نیروی کار، هزینه های جذب و استخدام به شدت بالا رفته و شرکت های بزرگ برای جذب نیروهای مستعد به شدت با یکدیگر در رقابت هستند.

در آمریکا و اروپا، بسیاری از شرکت‌های فناوری مثل گوگل و مایکروسافت بخش بزرگی از نیروهای خود را به‌صورت قراردادی یا پروژه‌ای نگه می‌دارند.در ایران نیز، شرکت‌های فناور و استارتاپ‌ها (مثلاً در حوزه فین‌تک یا تبلیغات دیجیتال) نیز در جذب نیروی دائمی با مشکل مواجه‌اند و با تیم‌های پیمانکاری یا فریلنسر همکاری می کنند.

فرصت ها و راهکارهای استراتژی های منابع انسانی :

با تغییر ساختار نیروی کار ، زمان آن رسیده است که شرکت ها در اقدامی پیش دستانه این تهدید را برای خود به فرصتی ویژه تبدیل کنند. بدون تردید، شرکت‌هایی که هنوز بر مدل‌های سنتی مدیریت منابع انسانی، رویکردهای کارمندپروری، نظارت شدید، و ساختارهای خشک مدیریتی پافشاری می‌کنند، در آینده‌ی نزدیک دچار بحران خواهند شد و زمان آن رسیده است که تحول اساسی در حوزه های مدیریت منابع انسانی سازمان ها رخ دهد. استفاده از رویکردهای باز در سیستم های منابع انسانی یک استراتژی نوین و راهکار خلاقانه است. شرکت ها می توانند با رویکردهای باز ، جذب نیروی متخصص بدون نیاز به استخدام دائمی را جایگزین سیاست های قدیمی کنند. این موضوع منجر به کاهش هزینه‌های بلندمدت سازمان ها در جذب و نگهداشت نیرو می گردد. دسترسی به نیروهای متخصص سایر شرکت ها از طریق دورکاری و یا قراداد های پیمانکاری یکی از  راهبردهای جدید خواهد بود.

پذیرش مدل‌های ترکیبی استخدام مثل  استخدام هسته ثابت و  همکاری با فریلنسرهای متخصص ، ایجاد محیط کاری جذاب و انعطاف‌پذیر ، سرمایه‌گذاری روی برندسازی کارفرمایی، توجه به رفاه، رشد شخصی و استقلال نسبی کارمندان از جمله مواردی است که شرکت ها می بایست با بازنگری در حوزه سیاستگزاری منابع انسانی خود ، تحول نوینی ایجاد کنند، تا از بحران تامین نیروی انسانی شایسته ، به سلامت عبور کنند.